दसैं किन मनाउन मान्दैनन लिम्वूवानका लिम्बुहरु

केदार उप्रेती — लिम्वू वुढापाकाहरुका अनुसार पहिले दशै लिम्वूहरुले मान्दैन थिए । लिम्वूहरु आफनो मौलिक चाड पर्वहरु मान्ने गर्दथे । वि सं १८३१ पछि लिम्वूहरुलाई दशै चाड मान्न लगाईएको विभिन्न लिम्वूवानमा पाईने पुराना कागजपत्रहरुमा उल्लेख गरिएको भेटिन्छ । पुर्वमा वसोवास गर्ने किरात लिम्वूहरुले दशै नमान्दा गोरखा राजावाट विभिन्न कार्वाहीहरु हुने भएकोले दशै पर्व लिम्वूहरुलाई जवरजस्ती मान्न लगाईएको मुन्धुमविद भरत तुङ्घङ वताउँछन् । वि स १८३१ सालमा लिम्वूवान गोरखाका शाह राजाले षडयन्त्रपुर्वक लिम्वूहरुसंग सम्झौता गरी अरुण कोशी पुर्वको लिम्वूवान भु–भाग माथि अधिकार जमाए । त्यस पछि लिम्वूवानका विभिन्न क्षेत्रहरुमा आफनो किल्ला…

Read More

लेख/विचार – एबोर्सनको टेबलमा गोर्खाल्याण्ड

एबोर्सनको टेबलमा गोर्खाल्याण्ड –बी . पी. बजगाइँ [लेख शुरु गरिन अघि सानो नोट: धेरैले म्यासेन्जर र वाट्सएपमा सोधे, ‘तपाईं आजकल किन मौन?’ यो लेख मैले अप्ठ्यारो परिस्थितिमा लेखेको हो| मेरो लेख्ने हातहरू बाँध्ने कुचक्र चल्दैछ| यसैले मैले अप्ठयारो परिस्थितिमा समयको अभाव र सुरक्षालाई ध्यानमा राखेर घटनाको अधिक व्याख्या नगरि लेखिएको यस यस लेखलाई जातीय हीतमा गम्भीरतापूर्वक पढ़िदिनुहोस्| समयको हुरी चल्दैछ| कसैलाई होच्याउन, सानो पार्न यो लेख लेखिएको होइन| यहाँ कसैको नाम आएको छ भने त्यसलाई नकारात्मक रूपले होइन तर सकारात्मक रूपले सुधारको दृष्टिले हेरौं| देखिएका एघार यथार्थलाई बताएर अन्तमा सबैलाई…

Read More

लेख -हिन्दु माफियाको नाङ्गो अतिक्रमण

हिन्दुमाफियाकाे नङ्गाे अतिक्रमण – बलदिप प्रभाश्वर चाम्लिङ धर्मका आडमा अरूलाई भुसुनाजत्ति पनि नपत्याएर यहाँ हिन्दुमाफियाले नाङ्गाे अतिक्रमण गरेका छन् । कुनै पनि विमानस्थलकाे परिसरभित्र कुनै पनि संरचनाहरू निर्माण गर्न पाइन्न । त्याे पनि अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलकाे परिधिभित्र झनै कडा नियम हुन्छ । त्यस्ताे क्षेत्र त राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय सार्वजनिक स्थल हाे । तर त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलकाे भूपरिसरमा अतिक्रमण गरिएकाे छ । याे तलकाे तस्वीरमा देखिएकाे हिन्दुमन्दिर र त्यस छेउमै ठड्याइएकाे महल हाे । याे त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलकाे दक्षीण-पश्चिम(काेटेश्वर तीनकुने) परिसरमा मिचेर बनाइएकाे छ । याे नाङ्गाे अपराधिक हर्कत विरूद्ध किन बाेल्दैन,…

Read More

स्थानीय निर्वाचन र सिमान्तको राजनीतिक प्रतिनिधित्व

– राजकिशोर रजक — स्थानिय तहमा दुई चरणको निर्वाचन भएको छ । मत परिणाम आईरहेको छ । मत परिणाम परम्परागत नै देखिन्छ । तेस्रो चरणको निर्वाचनको मिति असोज २ गते तय भएको छ । मधेशको माग संविधान संसोधनवाट सम्बोधन नगरे सम्म शान्तिपूर्ण, स्वतन्त्र र भयरहित निर्वाचन हुने कुरामा शंका नै छ । मधेश नेपाली राजनीतिको केन्द्रमा भए पनि राज्यको सम्पूर्ण संसाधनमा पहुँच पाएका छैन् । सिमान्तहरुको राजनीतिक अधिकारको पैरवी मुलधारको दल राजनीतिवाट गर्न विवस छन् । मुलधारका राजनीति मुलतः हिन्दु पर्वते पुरुषको नियन्त्रणमा छ । महिला, दलित, मधेशि, सिमान्तहरुको प्रतिनिधित्व…

Read More

कुराकानी- युद्ध साहित्य मार्फत आदिवासीहरुको लुकेको लामो लाहुरे इतिहास बाहिर ल्याउनु छ

टेम्के मैंयुङ्ग गाँउपालिका नागी ४ भोजपुरमा जन्मिनु भएका एक इमान्दार एवं सिद्दहस्त नेपाली साहित्यकार काङमाङ नरेश राई (नरेश काङमाङ राई) भूपु बेलायती सेना हुन । उहाँ युद्द साहित्यका एक मात्र अभियान्ता समेत हुनुहुन्छ । कविता, कथा, उपन्यास जस्ता विधामा कलम चलाउनुहुने राईका हालसम्म आँशुको दोभान कविता संग्रह (२०६१), अनुहारमा लुकाईएका चोटहरु कविता संग्रह (२०६५), युद्ध बोकेको सिताङ (युद्ध उपन्यास २०६८), खुकुरीको धारमा दुई शताब्दी (२०७१), लाहुरेका युद्ध कथा र व्यथाहरू, फियरलेस वरिवर (अंग्रेजी भाषामा २०१६), वेलायतको प्रकाशन हाउस् ओलम्पियावाट प्रकाशित पप्पी पूm कविता संग्रह (२०१७), वार ईज लाईक टियर्स कविता सन्…

Read More

अस्वीकृत साहित्य आन्दोलनबारे पहिलो विश्व साइबरिय साहित्यिक अन्तरक्रिया

(जुन २८, २०१६ मा अस्विकृत साहित्य आन्दोलनबारे विश्व साइबरिय साहित्यिक अन्तरक्रिया कार्यक्रममा अस्विकृत आन्दोलनका प्रमुख अभियान्ता डा. कविताराम श्रेष्ठद्वारा अस्विकृत साहित्य आदोलनबारे प्रस्तुत अवधारणा पत्रलाइ यहाँ जस्ताको तस्तै राखेका छौं । यसले नेपाली साहित्यको बारेमा जान्न इच्छुकहरूलाई थप सन्दर्भ बन्ने हामीले ठानेका छौ । – प्र.सं.) १. अस्वीकृत आन्दोलनको इतिहासः पंचायत कालमा प्रगतिकामी लेखहरू पूर्णतः अस्वीकृत हुन्थे, अग्रगामी युवा साहित्यकारहरूमा धेरै छटपटी थियो । २०२६ सालमा शैलेन्द्र साकार र मैले अस्वीकृतहरूको जमातै खोलेर यी पुरातनबादीहरूलाई नै अस्वीकृत गर्ने आन्दोलन छेड्ने सल्लाह ग¥यौं । त्यसपछि नेपालभूषण न्यौपाने र मैले सञ्जीवनी पत्रिकामार्फत…

Read More

अशोक राईलाई बदनाम गर्न खोज्नेलाई युवराज कार्कीको कडा जवाफ

युवराज कार्की संघिय समाजवादी फोरम, नेपालका वरिष्ठ नेता , संसदिय दलका नेता र पार्टीका सम्भवत सबैभन्दा मेच्युअर नेता अशोक राई प्रति आक्रमक रूपमा मानमर्दन गर्दै पत्ता साफको डिंगाको सरापको शैलीमा सामाजिक संजालमा अभिव्यक्ति आउनु कुनै अनपेक्षित सवाल हैन। जातिय विभेद, बहिष्करण, असमानता, अपहेलनाको यथास्थितिको पक्षपोषण गर्दै शत्ता, शक्ति र सम्पत्तिमा निर्लिप्त हुने या यो स्थितिलाई पल्टाएर विभेदको स्थानमा विभेद मूक्त, बहिष्करणको स्थानमा समावेशीकरण, असमानताको स्थानमा समानता र अपहेलनाको स्थानमा सम्मानको पक्षपोषण गर्दै समाजको सकरात्मक रूपान्तरणको सवालमा यथास्थितिको बिद्रोह गर्ने हिम्मत धेरै कममा नै हुन्छ। निस्चित रूपमा जातिय यथास्थितिका हिमायतीहरूका लागि…

Read More

मोटरसाइकल प्रतिबन्धको हल्ला र सडक विस्तार

रोशन श्रेष्ठ मोटरसाइकल प्रतिबन्धको हल्ला कुनै सनकि कर्मचारीको सनकमा चलेको हल्ला होला – यदि तपाइ यो सोच्दै हुनुहुन्छ भने तपाइ महाभ्रममा हुनुहुन्छ । बाटो फराकिलो पार्नु नै बिकास हुनु हो भन्ने सामाजिक बुझाइ थियो पहिला । त्यहि बुझाइलाइ क्याच गरेर अन्धाधुन्ध बाटो फराकिलो पार्दा बिकास गरेको नाममा जनसमर्थन पनि बटुलिने र मुलवासी बिस्थापन गर्न पनि पाइने, अर्थात दुबै हातमा लड्डु हुने सोचाइ आप्रवासी बाहुन शासकहरुसित थियो । ती आप्रवासी बाहुन शासकहरुले मेडियामार्फत २४सै घण्टा प्रचार गरे कि नियमबिपरीत बाटो मिचेर बनाएको घरहरु भत्काइयो । पुराणवाचनकलाको उपयोग गर्दै सोझासिधाको दिमाग भुटेको…

Read More

अनाहकमा भुमुपुत्रहरुलाई आरोप – रेसम चौधरी

रेसम चौधरी, काठमाडौं, ३ असार । मेरो घर जल्यो,एफएम जल्यो,गरिखाने होटल जल्यो, गाडिघोडा जल्यो,सुत्ने ओछ्यान देखि लगायका कपडा जले । अनाहकमा दुई बर्ष मागेर,ठेलामा मम बेचेर, स्कुलको होस्टेल वार्डेन बनेर, टेम्पो चलाएर बिताएँ । मेरि श्रीमतीले सबैसँग हात फैलाएर दुइसाल गुजारिन । जो सरकारले क्षतिपूर्ति दिएको कुरा सामाजिक संजाल मार्फत थाहा पाएँ,चिनेजानेका बाट अलिअलि सहानुभूति र सागर भन्दा अपार गाली पाएँ । म दोषी छुँ कि छैन, टिकापुरमा डिउटी गर्ने प्रहरी र स्थानीयलाई सोध्नुहोला । तपाईहरु जसरी मलाई सामाजिक संजालमा गाली गर्नुहुन्छ त्यसरी नै निश्पक्ष छानबिनको मुद्दा उठाइदिनुस् । निश्पक्ष…

Read More

एउटा झापाली “बिरालो” बाहिर निस्कनसाथ मान्छेको दिमाग कोतर्न थाल्छ

——–इश्वर अर्याल , तराई मधेस या नेपालको कुनै एक इन्च भुभागमा पनि कुनै अर्को ठाउँको मान्छेले सेना लगाएर गोली ठोक्नुपर्छ भन्ने धारणा ब्यक्त गर्छ भने त्यो नै सबभन्दा ठूलो साम्प्रदायिक द्वन्द्वको कारक हो । सुदुर पश्चिमको ‘भीम रावल’ भन्ने एउटा पागल(आजकल गायब छ) ले यो भन्दा अगाडी भन्दै हिँड्ने गर्थ्यो, दुई नम्बर काश्मिर बन्दै छ, सेना लगाउनुपर्छ भनेर । यिनिहरुको कुण्ठा पुर्ती गर्नको लागि मात्र कुनै प्रदेश काश्मिर या खालिस्तान बन्नेवाला छैन । भाषा फरक छ, भेष फरक छ, चलनचल्ती र संस्कृति कुनै अमूक देशको संग केहि मिल्नुको अर्थ राष्ट्रियताप्रती…

Read More

गोर्खालिको “पेट” हुन्छ, तर “देश” हुँदैन

________ बलदीप राई, भनिन्छ: if a man says that he is not afraid of dying, he is either telling a lie or he is the Gurkha . यदि कुनै मानिसले आफू मर्न डराउँदिन भन्छ भने कि उसले ढाँटेकाे हाे कि उ गाेर्खाली हाे । याे माथिका कुरा नरेन्द्र माेदीले नेपालकाे व्यावस्थापिका-संसदमा नेपालीलाई फुर्क्याउनमात्रै भनेका रहेछ भन्ने प्रष्ट भाेे जब उनकै देशका नागरिकहरूले गार्खाल्याण्ड माग्दा उनीहरूकाे नितम्बमा सुम्लाे बसिन्जेल् माेदीले बजाउन लगाए । # यदि गाेर्खालीहरूकाे बहादुरीकाे सम्मान हुन्थ्याे भने त्याे जाबाे कत्राे नै माग थियाे र । स्वतन्त्र छुट्टै राज्यकाे…

Read More

प्रथम चरणको स्थानिय निर्वाचनले पुष्टि गरेको तीन कुरा

-भुपाल राई (वरिष्ठ गितकार , कवि एवं विश्लेषक ) तीन कुरा पुष्टि गर्यो स्थानिय निर्वाचन १ को परिणामले – १) शहरी सफेद लाटकोसेराहरुलाई उज्यालो मन पर्दैन २) आदिवासी जनजाती भनिने पाल्तु भेडालाई स्वाधिन पहिचानको घिउ पच्दैन ३) पहाडी एकात्मक राष्ट्रवादको आँखामा वहुराष्टृयता जँच्दैन। हौ यावा ! यी तिनै कुरा खतरनाक छन। लड यिनै खतरनाक कुरासङ्ग अब र अब ।

Read More

शिक्षण सिकाइको सन्दर्भमा भाषाको वर्गिकरण

–अमृत योन्जन तामाङ्ग , भाशाशास्त्री —— शिक्षण सिकाइको सन्दर्भमा भाषाको वर्गीकरण गत हप्ता शिक्षाशास्त्रीहरुको छलफलमा एक जना नामुद शिक्षाशास्त्रीले पहिलो भाषा दोस्रो, तेस्रो, चौथो र पाँचौ भाषाको कुरा गर्नु भयो। म त तिन छक परे। कुरा त्यस्तो होइन। शिक्षण सिकाइको सन्दर्भमा भाषा चार प्रकारका हुन्छन्। एउटा बालकले आफ्नो आमाको काखबाट प्राप्त गरेको भाषा उसको पहिलो भाषा हो । यसलाई मातृभाषा पनि भनिन्छ । घरआंगन र परिवारमा पहिलो भाषाको प्रयोग हुन्छ। उमेर बढने क्रममा उसको परिवेश फराकिलो हुन्छ र साथीको भाषा पनि बोल्न थाल्दछ। यो उसको दोस्रो भाषा हुन्छ। परिवेशअनुसार दोस्रो…

Read More

खसबहुन र हामी (आदिवासी जनजाति) मा फरक

१) एकै घरका क्षेत्री बाहुन दाजुभाइ दिदीबहिनी किन फरक फरक पार्टीमा लाग्छन् वा परिवार नै राजनीतिमा लाग्छन्रु किनकि उनीहरुलाई राजनीति शक्ति हो भनेर सिकाइएको छ । हाम्रा चि फोहरि खेल रे अनि कसरी पुग्नु त शक्ति केन्द्रमा राजनीति नै नगरि ? २) उनिहरु मताधिकार प्रयोग गर्न लालायित हुन्छन् । मेरो १ मत पनि अमुल्य छ । मैले चाहेको व्यक्ति, पार्टी जिताउन म आफैं लाग्नुपर्छ भन्ने कुरा राम्ररी था छ । हाम्रा जुन गोरु आए पनि कान चिरेको न हो भनेर कानमा तेल हालेर बस्छन् । कसले काम गरिदिन्छ ? खानु परेन, छोराछोरी…

Read More

थारु र मधेसीबीचको भिन्नता

सन्जय चौधरी– केही दिन अगाडि डा. सीके राउतको नागरिक दैनिकमा लेख प्रकाशित भयो। जसमा थारुलाई मधेसीकरण गर्ने भरपूर्ण तथ्य पेस गरिएको थियो। ती सबै तथ्यलाई म सत्य मान्दिनँ र अन्य कोही थारुले मान्दैन पनि। त्यस लेखले मेरो मात्र हैन, मलगायत सम्पूर्ण थारुको आत्मसम्मानमा ठेस पुगायो। त्यसैले आज म आफ्नो यस लेखबाट सीके राउतलाई जवाफ दिन चाहन्छु। हुन त म अध्यन र उमेरको हिसाबले डा. राउतभन्दा धेरै कलिलो छु। तर थारु जातिको इतिहास, परमपरा, रीतिरिवाज, चालचलन, रहनसहनबारे धेरै हदसम्म जानकार छु। किनकि म यही समुदायबाट हुर्किएर यहाँसम्म आएको छु। सुरुवात ‘मधेस’…

Read More

इतिहास र आफ्नोपन भूल्दा पहिचानमा समस्या : कोइँच कि सुनुवार ?

–कोइँचबु काःतिच (उत्तम) ।। साङसो ।।चुपलु होपो, दुपलु होपो, मुसो होपो, फुसो होपो, थालो होपो ।सारिङ मुइलि, जातना मुइलि, दुमा मुइलि ।। पछिल्लो समय सुनुवार भन्दा गर्व गर्ने कि कोइँच भन्दा गर्व गर्ने भन्ने सवाल जोडतोडले उठेको छ । वास्तवमा अहिले मुखिया, दुवालबन्दी शिकारी, सुनुवार, मार्पाचे राई भनेर आफुलाई चिनाउनेहरु ‘कोइँच’ हुन् । यो नितान्त बौद्धिक वहस हो । खस भाषाको सुनुवार जातीय नामले आदिवासी जनजातिको पहिचान दिँदैन । सुनुवारको अर्थ खोज्यौं भने सुनकोशी वरिपरि वस्ने जाति भनेर चिनिन्छ । तर सुनकोशी नाम नै धेरै पछाडि अर्थात् गोर्खा राज्यको विस्तारसँगसँगै…

Read More

केशव कुमारहरू साँच्चिकै नागरिक हुन कि भाेटर मात्रै ?

मेराे बालसखा केशव कुमार राई । जाे आफ्नै दाेहाेराे हवाई टिकट खर्चमा मलेसियाबाट काठमाडौं आए । रूखमा भाेट हाले । ठूलै पार्टीमा भाेट हाल्नुपर्छ भनेर उल्टै मलाई सल्लाह दिनसम्म भ्याए । तर आज उ फेरि १:३० बजे राती विदेश नै उड्दैछ । याे कुराले मलाई यसरी साेच्न वाध्य बनायाे: # लाखाैं नेपाली युवाहरूकाे प्रतिनिधि पात्र हुन्, यी केशव कुमार राईहरू । # केशव कुमारहरू साँच्चिकै नागरिक हुन कि भाेटर मात्रै ? # केशव कुमारहरू भर्याङ नै हुन् भन्ने कुरा थप प्रमाण हाे । विदेशमा आफ्नाे खाएर पनि अरूलाई सत्तामा भर्याङ…

Read More

प्रचण्डले चालेको “A” एक्का बाबुराम

——— एरिका चाम्लिङ—– ——– डा.बाबुराम भट्टराई स्यंमले संघर्ष गर्दै जन्माएर हुर्काएको माओवादी पार्टी २०७२ असोज ९ गते पार्टी परित्याग गर्ने कुरो चानचुने थिएन । जसले मिडिया र आम नागरिकमा समेत निकै ठूलो कम्पन पैदा गर्यो । बाबुरामले प्रचण्ड सङ्गको झण्डै ३० बर्ष लामो सम्बन्धलाइ बिट यसरी मार्नु निकै ठूलो झड्का थियो आम जनताहरुमा । बाबुरामले किन यसो गर्यो भन्ने आलोचना र कौतुहलताले अनेक राजनीति विश्लेषकहरुले अनेकौ विश्लेषण गर्ने मौका समेत पाएको थियो । यद्यपि बाबुरामले माओवादि छोड्नु पर्ने कुनै असुन्तुष्ठी कारण भने थिएन तर भन्नलाइ “संबिधान जनहितकारी नभएको ” भनेर…

Read More

किरात पहिचानको सार्थकता

–बलद्विप प्रभाश्वर चाम्लिङ्ग ……………………. काठमाडौं खाल्डाेमा बसेर पुस्ताैपुस्ता हजाराैं वर्ष किरातीले शासन गरेकाे कुरा त व्याख्या गरिरहनु परेन । नेपालकाे आधुनिक प्रशासनिक राज्यसंयन्त्रकाे सुत्रपात किरात शासनकाल थियाे । छुट्टाछुट्टै प्रशासनिक निकायबाट त्यससंग सम्बन्धित विषयहरूमा प्रशासनिक काराेबार हुनुपर्ने प्रशासनकाे अवधारणाकाे विजाराेपन किरातले नै गरेका थिए । जस्ताे “कुथेर”, “लिङवल”, “शुल्ली” र “मापचाेक” जस्ता किरात शब्दका अधिकरण किरातकालमा नै स्थापना भएका थिए । यी प्राधिकरणहरूले जग्गाजमीन, सिंचाइ , न्याय र विवाह सम्बन्धि सेवा प्रदान गर्थे । हिजाेअस्तिसम्म काठमाडौं देखि पूर्वका नेपालाई किरात (वल्लाे किरात, माझ किरात र पल्लाे किरात) नै भनिन्थ्याे ।…

Read More

किरातहरुको मुद्दुमी आदिम थलो नियामा ; नेपालको तराई कि चिनको ह्वाङ-हो नदिको उपत्यका ?

———-भोगीराज चाम्लिङ ————–मौखिक रूपमा एकदेखि अर्को पुस्तामा हस्तान्तरण हुँदै आएको मुदुम मा इतिहासभन्दा पुराना प्राग्ऐतिहासिक स्थानहरूको उल्लेख हुने गर्छ । एक हिसाबले मुदुम हजारौं वर्षअघिको किरातहरूको यात्रावर्णन पनि हो । यात्रावर्णनमा उल्लेख हुने स्थानका आधारमा किरातहरूको आदिमथलो र बसाइँसराइको मार्गबारे अध्ययन गर्न सकिन्छ । खासमा ती स्थानहरूलाई किरातहरूको प्राग्इतिहास चिह्याउने आँखीझ्याल भनिदिए पनि फरक पर्दैन । त्यस्तै एउटा आँखीझ्याल हुन सक्छ नियामा । प्रायः किरात राईहरुको मुन्दुममा आदिमथलोको रुपमा वर्णन हुने यो ठाउँ कहाँ पर्ला भन्नेबारेमा केही अध्येयताहरुले अध्ययन गर्ने प्रयत्न पनि गरेका छन् । तर, ती अनुमान र सामान्य…

Read More

धर्मनिरपेक्षता र धार्मिक स्वतन्त्रता

बलदीप प्रभाश्वर चामलिङ ……………………… धर्मनिरपेक्षता भनेकाे जुनसुकै धर्मप्रति सरकारकाे तटस्थता हाे । सरकार कुनै पनि धर्मकाे पक्षपाती नहुने नीति धर्मनिरपेक्षता (Secularism) हाे । धर्म निरपेक्षता भनेकाे जनताले धर्म मान्न नपाउने हाेइन । जनता (समाज) बाट हाेइन, सरकारबाट चाहिँ धर्मलाई अलग राख्नु भन्ने कुरा हाे, धर्म निरपेक्षता । किनभने सरकार भनेकाे त सबै थरिथरी जनताकाे आस्थाकाे कार्यकारिणी संस्था हाे । सरकार त विभिन्न धर्मावलम्बी जनताकाे कर र मतमा टिकेकाे हुन्छ । यस्ताे अवस्थामा सरकारले कुनै एक धर्मलाई काखी च्यापेर द्वन्द निम्त्याउनु हुन्न भन्ने मान्यता हाे, धर्मनिरपेक्षता । कुनै अभिभावकले आफ्नाे परिवारका…

Read More

गरिब बाहुन क्षेत्री किन भएनन् कमलरी ?

सोम डेमनडौरा ‘म थारु भएर होइन, गरिब हुँदा कमलरी बसेँ, थारु भएकाले नै बस्ने भए विजय गच्छदार किन बसेनन्?’ भन्ने शीर्षकको समाचार पढेँ। उक्त समाचार नेकपा एमालेको मेची महाकाली राष्ट्रिय अभियानअन्तर्गत बर्दियाको गुलरियामा आयोजित जनसभालाई सम्बोधन गर्दै नेतृ एवं पूर्वसांसद शान्ता चौधरीको भनाईमा आधारित छ। यो भनाईले ममा केही प्रश्न उब्जाएको छ र लेख्न बाध्य भएको छु। नेपालमा खासगरी जमिनमा काम गर्ने बँधिया मज्दुरलाई कमैया भनेर चिनिने गरिन्छ। कुनै एउटा जमिन्दारको घरमा काम गर्ने, काम गरेबापत उसले ज्यालाको रुपमा धान पाउँथ्यो। त्यो ज्याला उसको लागि वर्षभरि पनि खान पुग्दैनथ्यो। जसका…

Read More

“राई” शब्दले खायो किरातिहरुको पहिचान

-निनाम लोवात्ती कुलुङ …………………… हो, आजभोलि राई भन्ने बित्तिकै मान्छेहरुले नेपालका एक जाति हुन् भन्ने बुझ्छन् । तर सुरुमा यो राई शब्दले जात वा जाति जनाउँथेन । पृथ्वीनारायण शाहले नेपाललाई भगौलिक एकीकरणको सुरुवात गरेपछि पूर्वका किरातीहरुको भूगोललाई तीनभागमा विभाजन गरेर त्यहाँका (स्थानीय) प्रखुमहरुलाई विभिन्न पदवी÷पगरी दिईयो । जस्तै वल्लो किरातका प्रभावशाली सुनुवार किरातीहरुलाई ‘मुखिया’, माझ किरातका प्रभावशाली कुलुङ, खालिङ, साम्पाङ, बान्तावा, थुलुङ लगायतका किरातीहरुलाई ‘राई’ र पल्लो किरातका प्रभावशाली लिम्बुहरुलाई ‘सुब्बा’ याक्खालाई ‘देवान’ पदवी÷पगरी दिइयो । त्यस्तै तराईका थारुलाई ‘चौधराई’ (हाल चौधरी लेख्छन्) दिईयो । यसरी इतिहास हेर्ने हो भने…

Read More

बदनियतीकाे मनाेविज्ञान (Psychology of ill-intention)

-बलद्विप प्रभाश्वर चाम्लिङ ……………………………………………………….. समाजकाे माथिल्लाे तहमा रहने भनिएकाहरूले आफूभन्दा तल रहेकाहरू विरूद्ध निर्माण गरिएकाे परम्परागत विभेदपूर्ण दृष्टिकाेण र प्रवृत्ति हाे, बदनियतीकाे मनाेविज्ञान । यसलाई झट्ट देख्न सकिन्न । यसमा जस्लाई विश्वास गरिएकाे हुन्छ उसैले घात गरिरहेकाे हुन्छ । पीडितले तिनै पीडक हाे भन्ने कुरा सुँईकाे पाउन सक्दैन किनकि पीडककाे नियत र आशयभित्र लुकेकाे विभेदपूर्ण व्यवहार छ्द्म हुन्छ । आफू प्रयाेगकाे साधन हाे भन्ने कुरा न सुवास नेम्बाङलाई थाहा हुन्छ न उत्तम थाङ्देनलाई ।

Read More

मेचीकाली अभियानमा फैलाइएका भ्रमहरु : तिनको चीरफार

मेचीकाली अभियानमा संशोधन बिधेयकको बारेमा झुट फैलाएर एमालेले झडपको स्थिती सृजना गरेको छ । वास्तवमा संशोधनका चारवटा बुँदाहरु एमालेले भनेको जस्तो राष्ट्रघाती छँदैछैन । तर यसको निरन्तर बिरोध गर्ने क्रममा आमचकारी गाली सम्ममा उत्रन तयार हुने एमालेको नियत चाहिँ यो सरकारलाई भारतको गोटी प्रमाणित गरेर निर्वाचन अगाडी नै अपदस्थ गराएर निर्वाचन हुन नदिने दाउ हो । हेरौं, संशोधन बिधेयकका बुँदाहरु : १) स्थानिय निकायबाट चुनिने प्रस्ताबित राज्यसभाको सदस्यमा वृद्धि गरिने ( यो संशोधनले मधेशीहरुलाई मात्र फाईदा गर्ने होइन जबकी भर्खरै गठन भएका ७४४ वटा निकायहरु बाट नै प्रतिनिधित्व जाने हो । यो…

Read More

एसएसबिका तर्फबाट गोली प्रहारका सम्बन्धमा सत्यतथ्य अवगत गराओस्

केही दिन अगाडि सप्तरी जिल्लामा संयुक्त लोकतान्त्रिक मधेशी मोर्चाका तर्फबाट शान्तिपूर्ण विरोध प्रदर्शनमा सरिक भइरहेका जनताहरुमाथि सरकारको तर्फबाट अत्यन्त निर्मम ढंगले गोली प्रहार गर्ने, हत्या गर्ने र घाइते बनाउने काम भएको छ । गोलीकाण्डबाट सप्तरी सञ्जन मेहता, मलेठ –२, पिताम्बरलाल मण्डल, मलेठ–४, वीरेन्द्र मेहता मलेठ –२, आनन्द साह, प्रसवन्नी ४ मृत्यु भएको छ । त्यस्तै गरेर ५ जना गंभीर घाइते भएका छन् । उपचाररत ५ जना मध्ये पनि धरान विपि केआइएसमा उपचाररत एकजनाको मृत्यु भएको खबर आएको छ । पैंतिस जना अरु घाइते भएका छन् । म यस गोलीकाण्ड वा…

Read More

एउटा सटिक विश्लेषण – जनताले कोरेको हो विभाजन ?

-शंकर लिम्बु ………….. (१) जुन दिन पृथ्वीनारायण शाहले नेपाललाई असली हिन्दुस्थान भने, त्यही दिनदेखि हिन्दु र बौद्ध, मुस्लिम, किरात, क्रिश्चियत धर्महरूको बीच विभाजनको रेखा कोरियो (२) जुन दिन किर्तिपुरका नेवारहरूको नाक, कान काटियो त्यही दिनदेखि विभाजनको रेखा कोरियो (३) मुलुकी ऐनले जुन दिन तागाधारी र मतवाली (मासिने र नमासिने÷कमारा कमारी बनाउन मिल्ने र नमिल्ने), तागाधारी (खस आर्य कमारा कमारीको मालिक र मासिने मतवाली कमारा कमारी) र शुद्ध जाति (तागाधारी) अछुत (दलित) बनाइयो त्यही दिनबाट समाज विभाजित भयो (४) जुन दिन भूमि सम्-बन्धी ऐन ल्याएर लिम्बु तथा अन्य आदिवासीको जमिन खोसेर…

Read More

सप्तरी घटना – सल्केको आगोमा घीऊ नहालौं

Balaram Timilsina

-बलराम तिमिल्सिना ” बिप्लप ” भर्खरै एमाले मधेसको भुङ्ग्रोमा खुट्टा हालेर चिच्याउँदै राजधानी फर्केको छ । एमालेको आँखामा अव मधेशी अनुहार अझ बढी आतङ्ककारी लाग्ने छ र उसले यसको बदला लिने चक्रव्युँह रच्न सक्ने छ । मधेशमा एमालेलाई सामाजिक बहिष्कार गर्ने घोषणा गर्नेहरू हौसिएर थप अराजकतापूर्ण गतिविधि गरेर दमनलाई पान सुपारी बाँड्न उद्दत हुने परिस्थितितिर देश धकेलिन सक्छ । संक्रमणकालको फाइदा उठाउँदै हामीभित्र भारत लगायत छिमेकीहरू आफू खुसी छिरेर स्वार्थ साँध्न सक्छन । नेपालको समस्या नेपाली मात्रले हल गर्न खोजेको मन नपराउँने असल छिमेकी देखि लिएर देशमा विद्यमान व्यवस्थालाई दायाँतिरबाट…

Read More

मंगाेल : मानवशास्त्रीय अध्ययन

बलदिप प्रभाष्वर चाम्लिङ ८ औं शताब्दीमा चीनकाे ताङवंशीकालमा शिवेजातिलाई मंगाेल भनिन्थ्याे । तर पछि १३ औं शताब्दीमा विजेता चंगेज खाँकाे अधिनमा रहेका सारा समुदायलाई मंगाेल शब्दले पुकारिन थालियाे । मानवशास्त्रीय अध्ययनकाे सुरूवात पश्चिमा मुलुकमा भयाे । मानवकाे उत्पति र विकासकाे अध्ययन गर्न शारीरिक संरचनाकाे आधारमा मानवलाई वर्गीकरण गरियाे । गहुँगाेराे, बाटुलाे र चिम्सा नाक हुनेहरूलाई मंगाेलाईड नश्ल वर्गमा राखियाे । उनीहरूले यस्ता शारीरिक विशेषता भएकालाई हालकाे मंगाेलिया देशकाे जनताकाे मापदण्डमा राखेर वर्गीकरण गरे किनकि पश्चिमा मुलुकले गुहँगाेराे, बाटुलाे र चिम्सा नाक भएका मान्छेहरूमा सबैभन्दा पहिले मध्य एसियाका मंगाेललाई नै देखेका…

Read More

गोर्खा भर्तीबारे सैदान्तिक पक्ष र बहस

नबिन राई लोहोरुङ बेलायतमा ब्रिटिश गोर्खाज पुनर्बासको ब्यवस्थाले गोर्खा भर्ती बारे ठुलै बहसको बिषय बनेको छ। नेपालमा यस बारे छलफलको बिषय नठानिए पनि बेलायतमा गोर्खाज बारे गम्भिर प्रश्न उठेको थियो। गोर्खालीलाई बेलायतमा स्थायी बसोबास दिन हुने र नहुने बारे त्यहाका जनताहरु बिचमा दुई मत देखिएको थियो। धेरै जनताले ब्रिटिश गोर्खासलाई समर्थन गरेका थिए। देशको ईतिहास ‘गोर्खाली’को पसिना, रगत र बलिदानले बनेको स्विकार गरेका छन्। बिभिन्न उपाय अपनाएर यहाँको सेवा सुबिधा खाएर बसेका अप्रबासीहरु यो देशको लागि के योगदान गरेका छन्? धेरैको गुनासो थियो। केहीले भने बेरोजगारी बढ्ने र रोजगारी खोसिन…

Read More